Hằng năm cứ vào ngày 19-5, chúng ta lại tưởng nhớ đến chủ tịch Hồ Chí Minh - Vị lãnh tụ thiên tài của cách mạng Việt Nam, người anh hùng giải phóng dân tộc, người chiến sĩ cộng sản quốc tế lỗi lạc, một danh nhân văn hóa xuất sắc của nhân loại. Bên cạnh sự nghiệp cách mạng, Người còn có một sự nghiệp văn học vĩ đại mà nổi bật trong lĩnh vực thơ ca là tác phẩm “Nhật kí trong tù”.
Nhân dịp kỷ niệm 136 năm ngày sinh của Bác, Thư viện trường THCS Đông Dư giới thiệu đến quý thầy cô cùng toàn thể các bạn học sinh cuốn sách “ Nhật ký trong tù tác phẩm và lời bình” của tác giả Tôn Thảo Miên do nhà xuất bản Văn học phát hành năm 2009, sách dày 238 trang. Cuốn sách này bao gồm 2 phần:
- Phần 1: Giới thiệu 133 bài thơ nhật ký trong tù
- Phần 2: Tập hợp các lời bình của nhiều tác giả
Nhật ký trong tù là một tập thơ của Hồ Chí Minh, viết từ ngày 29 tháng 8 năm 1942 đến ngày 10 tháng 9 năm 1943, trong thời gian Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam và giải đi khắp các nhà giam ở tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Nguyên gốc tập thơ chỉ là một quyển sổ tay nhỏ bìa xanh đã bạc màu, có ghi bốn chữ “Ngục trung nhật ký” (tức Nhật ký trong tù) kèm theo bốn câu thơ và một hình vẽ hai nắm tay bị xích; bên trong gồm 133 bài thơ chữ Hán và một số ghi chép. Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng nhận xét: “Tập thơ “Nhật ký trong tù” của Hồ Chí Minh là một kho tàng về biết bao khía cạnh của cuộc đời, con người và nghệ thuật mà sự phong phú còn cần được tiếp tục nghiên cứu”. Đây không chỉ là một tác phẩm văn học có giá trị lớn, mà còn là một văn kiện lịch sử quan trọng, thể hiện tư tưởng, tình cảm của người anh hùng giải phóng dân tộc vĩ đại, danh nhân văn hoá thế giới và có tác dụng giáo dục sâu sắc đối với nhiều thế hệ người Việt Nam.
Phần sau cuốn sách còn có thêm phần chú thích để giúp đọc giả hiểu hơn nội dung các bài thơ. Đến với cuốn sách là ta đến với một tâm hồn phong phú, cao đẹp của người tù vĩ đại lúc nào cũng nóng lòng, đau đáu hướng về Tổ quốc như trong bài thơ “không ngủ được” của Bác: “Một canh…hai canh…lai ba canh… Trằn trọc băn khoăn giấc chẳng thành Canh bốn canh năm vừa chợp mắt Sao vàng năm cánh mộng hồn quanh” Ta còn thấy tinh thần, ý chí, khát vọng tự do cháy bỏng, mãnh liệt luôn cháy trong tâm thức người chiến sĩ cộng sản Hồ Chí Minh dù đang phải chịu cảnh lao tù, xiềng xích. Điều ấy ta có thể bắt gặp ngay trong bài thơ “Nghe tiếng giã gạo” và trong nhiều bài thơ khác đã rất quen thuộc :
Gạo đem vào giã bao đau đớn
Gạo giã xong rồi trắng tựa bông
Sống ở trên đời người cũng vậy
Gian nan rèn luyện mới thành công
Ta còn nhận ra một tâm hồn luôn rung cảm trước thiên nhiên dù thân thể bị giam trong bóng tối nhà lao, nhưng tâm hồn Bác luôn hướng ra ánh sáng để cảm nhận cái đẹp của thiên nhiên, của ánh trăng: “ Người ngắm trăng soi ngoài của sổ Trăng nhòm khe cửa ngăm nhà thơ” (Ngắm trăng). Tập thơ có nhiều bài được viết theo lối chơi chữ, chiết tự chữ, sử dụng một cách sáng tạo các quy luật của thơ Đường, các tục ngữ, điển cố Trung Hoa. Ông Quách Mạt Nhược khi đọc tập thơ nhận xét rằng "Nhiều bài trong tập thơ sánh ngang Đường thi". Người không chỉ ghi lại những gì đã trải qua mà đằng sau những áng Đường thi bất hủ đó là tinh thần, là tấm lòng, là bản lĩnh, là phong thái của người chiến sĩ cộng sản.
Thân thể ở trong lao,
Tinh thần ở ngoài lao.
Muốn nên sự nghiệp lớn,
Tinh thần càng phải cao.
Chính vì vậy, “Nhật ký trong tù” đã trở thành tác phẩm lớn có giá trị sâu sắc về nội dung cũng như nghệ thuật trong nền văn học Việt Nam được đưa vào trong các cấp học từ THCS đến THPT.
Phần lời bình bao gồm các tác giả nổi tiếng như: Hà Minh Đức, Nguyễn Đăng Mạnh, Trần Đình Sử, Trần Khánh Thành, Đỗ Kim Hồi và Nguyễn Xuân Nam đã cung cấp cho chúng ta hiểu hơn những ý nghĩa lớn lao trong tác phẩm của Hồ Chí Minh: Những tình cảm nhân đạo, tư tưởng thẩm mỹ, hình ảnh chân thực về cuộc sống ngục tù đến những lý tưởng cách mạng lớn lao của Bác Hồ.
Đọc cuốn sách này chúng ta càng yêu quý và tự hào hơn vị lãnh tụ tài ba, kiệt xuất, một danh nhân văn hóa của thế giới. Hình ảnh Bác luôn sống mãi với thời gian, sống mãi trong trái tim nhân loại cũng như là tập Nhật ký bằng thơ của Bác vậy.
Cuốn sách này hiện có tại thư viện trường.Hy vọng cuốn sách là tài liệu tham khảo bổ ích cho các thầy cô và các em học sinh!